یک ماجراجویی آهنگین از دوستداران علم

مقدمه:

آیا از آواز خواندن گروهی در مدرسه لذت می‌برید، یا همراه با خانواده یا دوستانتان؟ آواز خواندن یک تفریح بسیار جذاب است. اما آیا تا کنون دقت کرده‌اید که افراد مختلف، بخش‌های متفاوتی از یک موسیقی را خوب می‌خوانند؟ یا این که یک آهنگ را به شکل‌های متفاوتی (در اکتاوهای مختلف) می‌خوانند؟ آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که بالاترین نتی که شما می‌توانید بخوانید کدام است؟ پایین‌ترین نت چطور؟ به نظر شما آقایان و خانم‌ها در خواندن بالاترین نت مانند هم عمل می‌کنند و به یک نت یکسان می‌رسند؟ نظرتان درباره‌ی تفاوت میان کودکان و بزرگسالان چیست؟ در فعالیت علمی امروز که پر از نت موسیقی است، به جواب بعضی از این پرسش‌ها می‌رسید. 

پیش‌زمینه: 

آیا تا به حال پیش آمده که بخواهید آهنگی را بخوانید، ولی متوجه شوید که آن صوت بالاتر و یا پایین‌تر از آن است که بتوانید دقیقاً مانند خواننده بخوانیدش؟ اگر چنین چیزی پیش آمده، پس آن موسیقی خارج از بازه‌ی صوتی شما بوده است. بازه‌ی صوتی هر فرد، گستره‌ای از نت‌ها بین بالاترین و پایین‌ترین نتی است که آن فرد می‌تواند به شکل صحیح و راحت بخواند.

برای اینکه بفهمید چه چیزهایی بر بازه‌ی صوتی افراد تأثیر می‌گذارند، بهتر است ابتدا دریابید که هنگام آواز خواندن دقیقاً چه اتفاقی در حنجره می‌افتد. هنگامی که هوا از ریه‌های یک فرد به بیرون رانده می‌شود، این هوا از طریق یک لوله به نام «نای» یا «خرخره» در گلو به خارج از بدن فرستاده می‌شود. هوا در نای از درون حنجره (یا جعبه‌ی صدا) عبور می‌کند. حنجره نوعی بافت چندلایی دارد که تارهای صوتی نامیده می‌شود. تارهای صوتی هنگام عبور هوا مرتعش می‌شوند و این ارتعاش صدا تولید می‌کند. اگر هنگامی که حرف می‌زنید یا آواز می‌خوانید، دست خود را در پایین گلویتان قرار دهید، ممکن است بتوانید به طور خفیفی این ارتعاش‌ها را حس کنید.

 

کوک صدا که یک فرد می‌تواند تولید کند، با عوامل متعددی تعیین می‌شود، از جمله اندازه و کشش تارهای صوتی آن فرد. افراد با تغییر بعضی از این عوامل می‌توانند نت‌ها یا کوک‌های مختلفی را ادا کنند.

 

مواد و وسایل مورد نیاز: 

پیانو، ارگ یا یک پیانوی تصویری آنلاین

افراد داوطلب (دست کم سه نفر). اگر می‌خواهید تأثیر سن افراد را بر بازه‌ی صدای آن‌ها بررسی کنید، از وجود افراد بزرگسال با سن ۲۱ سال و یا بالاتر و همچنین کودکان با سن ۹ سال یا کمتر استفاده کنید (جنسیت داوطلبان یکی باشد تا بررسی آسان‌تر شود). اگر می‌خواهید اثر جنسیت را بر بازه‌ی صدا بررسی کنید، در هر گروه سنی یک آقا و یک خانوم را در نظر بگیرید.

 

آماده‌سازی:

مطمئن شوید که با نام‌ها و جایگاه‌های نت‌های مختلف پیانو آشنا هستید. به ویژه مطمئن شوید که می‌توانید سی میانه را پیدا کنید. سی میانه را معمولاً سی۴ هم می‌نامند. زیرا چهارمین نت سی در پیانوهای استاندارد است. اگر نمی‌دانید کلید سی۴ کدام است، باید از کسی سوال کنید یا با پیانوهای آنلاین که اسامی نت‌ها روی کلاویه‌هایشان نوشته شده است آن رابیابید. آیا توانستید سی میانه را پیدا کنید؟

 

هفت نت روی کلاویه‌های پیانو تعریف شده که پشت هم تکرار می‌شوند. نت‌ها عبارت‌اند از :A,B,C,D,E,F,G. کلاویه‌های سفید پیانو این نت‌ها را نمایش می‌دهند. آیا می‌توانید این نت‌ها را روی پیانو نشان دهید؟ (کلاویه‌های سیاه به میزانی مشخص بالاتر یا پایین‌تر از نت‌ها هستند و در این فعالیت علمی از آن‌ها استفاده نخواهیم کرد.)

 

با سایر نت‌های روی پیانو آشنا شوید. کلیدهای سمت راست سی میانه نت‌های بالاتر و نت‌های سمت چپ سی میانه نت‌های پایین‌تر و بم‌تر هستند. نت دی سمت راست سی۴، دی۴ نامیده می‌شود و نت سمت راست سی۵ (پنجمین سی روی پیانو) دی۵ نام می‌گیرد. نام‌گذاری نت‌ها به همین ترتیب ادامه دارد. کلیدهای سمت چپ سی میانه در کوک پایین‌تر هستند. نت بی سمت چپ سی۴، بی۳ و نت بی سمت چپ سی۳ بی۲ نامیده می‌شوند. آیا می‌توانید سی۳، سی۴ و سی۵ را روی پیانو نشان داده و نت‌های بین این‌سه نت را هم نام ببرید؟

 

روش کار: 

اولین داوطلب را بخواهید و نت سی۴ پیانو یا ارگ را بنوازید. آیا داوطلب می‌تواند دقیقاً همان نت را برای شما بخواند؟ اگر او به سادگی می‌تواند نت را بخواند، در نتیجه این نت در بازه‌ی صدایی آن فرد وجود دارد. با دقت به طرز ادا کردن نت دقت کنید. داوطلب باید نت را روان و آسان بخواند، گویی در حال آواز خواندن است. اگر او نت را به سختی ادا می‌کند یا در حین خواندن لرزش و یا قطع و وصل شدن صوت در صدایش به گوش می‌رسد، یعنی نت را نمی‌تواند بخواند و در نتیجه آن نت در بازه‌ی صدایش نیست.

 

اگر داوطلب توانست سی۴ را بخواند، نت‌های سمت راست را که بالاتر از سی۴ هستند، به ترتیب به صدا درآورید تا او تکرار کند. این کار را آن قدر ادامه دهید تا به نتی برسید که دیگر داوطلب قادر به ادای آن نیست. اگر داوطلب مایل است، می‌تواند در حال ادای نت‌ها عبارات «دو، ر، می، فا، سل، لا، سی و دو» را تکرار کند. این نت‌ها معادل سی۴، دی۴، ای۴، اف۴، جی۴، اِی۴، بی۴ و سپس سی۵ هستند. بالاترین نتی که داوطلب می‌تواند بخواند چیست؟ این نت حد بالای بازه‌ی صدای او است.

 

برای یافتن حد پایین بازه‌ی صوتی داوطلب، به نت سی۴ برگردید و به ترتیب نت‌های سمت چپ پیانو را بنوازید تا داوطلب آن‌ها را تکرار کند. این کار را تا جایی ادامه دهید که داوطلب دیگر نتواند نت را به راحتی ادا کند. برای راحتی داوطلب می‌توانید به او اجازه دهید عبارت‌های «دو، ر، می، فا، سل، لا، سی و دو» را به جای کلیدهای سی۴، بی۳، اِی۳، جی۳، اف۳، ای۳، دی۳ و تهایتاً سی۳ بخواند. پایین‌ترین نتی که داوطلب می‌تواند بخواند کدام است؟ این نت حد پایین بازه‌ی صدای او را مشخص می‌کند.

 

این مراحل را برای سایر داوطلب‌ها هم تکرار کنید. بازه‌ی صدایی هر کدام چقدر است؟

بازه‌ی صدایی کودکان در مقایسه با بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟ بازه‌ی صوتی بزرگسالان مرد و زن چه فرق‌هایی دارد؟ درباره‌ی کودکان دختر و پسر چطور؟

 

اختیاری: می‌توانید فعالیت علمی امروز را به این شکل تکرار کنید: دست کم بیست داوطلب داشته باشید که ده نفر آن‌ها بزرگسال هستند (پنج مرد و پنج زن) و ده نفر آن‌ها کودکان زیر نه سال هستند (پنج دختر و پنج پسر). حال می‌توانید دقیق‌تر اثر سن و جنسیت را بر بازه‌ی صوتی بررسی کنید.

 

اختیاری: از سازهای دیگری به غیر از پیانو استفاده کرده و نتایج فعالیت خود را بررسی کنید. آیا تغییری در نتایج مشاهده می‌کنید؟

 

اختیاری: کمی اطلاعات درباره‌ی دسته‌بندی بازه‌های صوتی (سوپرانو، آلتو و غیره) جمع آوری کنید. شما می‌توانید در بخش مطالعه‌ی بیشتر همین فعالیت، اطلاعاتی کسب کنید. داوطلبان شما متعلق به کدام دسته از انواع بازه‌های صوتی هستند؟ کدام یک از بازه‌های صوتی گروه‌های سرود دسته‌جمعی (گروه‌های کر) را آسان‌تر می‌توان ادا کرد؟ کدام یک از همه دشوارتر است؟

 

مشاهده و نتیجه‌گیری: 

آیا به این نتیجه رسیدید که کودکان (فارغ از جنسیتشان) بیشتر می‌توانند نت‌های بالا را بخوانند و مردان بزرگسال قادر به خواندن پایین‌ترین نت‌ها بودند؟

یکی از عواملی که بر صدای افراد اثر می‌گذارد ولی تحت کنترل ما نیست، اندازه‌ی تارهای صوتی است. اندازه‌ی تارهای صوتی کودکان دختر و پسر یکسان است، به همین علت است که این دو تقریباً بازه‌ی صوتی یکسانی دارند. این بازه تقریباً از اِی۳ تا جی۵ است. اما همان طور که کودکان بزرگ می‌شوند، طول تارهای صوتی آن‌ها نیز بیشتر می‌شود.

این یعنی بزرگسالان می‌توانند نت‌های پایین‌تر را به راحتی ادا کنند. معمولاً طول تارهای صوتی خانم‌های بزرگسال بین ۱۲٫۵ تا ۱۷٫۵ میلیمتر و طول تارهای صوتی آقایان بین ۱۷ تا ۲۵ میلیمتر است. در نتیجه خانم‌ها نت‌های بالاتری را نسبت به آقایان می‌خوانند. بالاترین صوتی که خانم‌ها می‌توانند بخوانند، معمولاً سی۶ (سوپرانو) و پایین‌ترین صوتی که ادا می‌کنند، ای۳ (کنترالتو) است. درباره‌ی آقایان این بازه از ای۵ (کونترتنور) تا ای۲ (بیس) است.


Maryam Doroodian

منبع:

Scientific American 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *