افسانه‌ی سیمون ماریوس و تلاش برای یافتن صحت و سقم ادعا بر سر اقمار گالیله‌ای در حدود دو دهه‌ی پیش، یک فروشنده‌ی کتاب‌های نایاب با ستاره‌شناس پروفسور جی پاساخوف تماس گرفت. او اظهار کرد که یک صفحه‌ی کاغذی بزرگ با تصویری از اولین تلسکوپ نجومی را یافته است. او از پاساخوف خواست تا صفحه را ببیند و اصرار داشت که دیدن برگه موجب تعجب او خواهد شد. 

پاساخوف ستاره‌شناس از کالج ویلیامز ماساچوست است که به بنیان‌های ستاره‌شناسی علاقه‌ای دیرینه دارد. او در دهه‌ی ۱۸۷۰ میلادی، پولی را که از فروش موفقیت آمیز کتاب درسی معروفش درباره‌ی نجوم به دست آورد را بابت خرید یک کتاب اصل نوشته‌ی گالیله خرج کرد. در طول سال‌های متمادی، او کلکسیونی را از کتاب‌های نایاب و دست نوشته‌هایی از منجمان مشهور مانند کوپرنیک، کپلر و نیوتن جمع‌آوری کرد. بنابراین بدیهی است که وقتی خبر وجود چنین صفحه‌ی مجادله‌آمیزی را در تاریخ نجوم شنید، به سرعت برای دستیابی به آن به مغازه‌ی کتاب فروشی شتافت.

 

ستاره‌شناس درباری در آنزباخ آلمان، سیمون ماریوس در پایان ماه دسامبر سال ۱۶۰۹ یادداشت‌هایی درباره‌ی سه شئ عجیب در اطراف سیاره‌ی مشتری نوشت. چند روز بعد دریافت که یک شئ ناشناس دیگر هم در کنار سه مورد قبلی وجود دارد. نتیجه‌ی رصدهایش را در سال ۱۶۱۱ به یک سالنامه‌ی کم تیراژ که در سال ۱۶۱۲ منتشر میشد ارائه کرد. در سال ۱۶۱۴ او کتاب «موندوس لو ویالیس» را منتشر کرد. در این کتاب اولین تصویر از یک تلسکوپ نجومی و همچنین تصویری از اقمار گالیله‌ای در حال گردش بر دور مشتری آورده شده بود.

 

کتاب ماریوس در حالی منتشر شد که او از کارهای گالیلئو گالیله مشهور بی‌خبر بود. گالیله در ژانویه‌ی ۱۶۱۰ اولین یادداشت‌های خود را درباره‌ی اقمار مشتری نوشته بود. او نیز مانند ماریوس، ابتدا سه قمر را دیده بود و پس از چند روز رصد توانسته بود قمر چهارم را هم تشخیص دهد. گالیله برخلاف ماریوس در انتشار یافته‌هایش شتاب کرد. او نتایج رصدهایش را در همان سال ۱۶۱۰ در کتاب «سیدریوس نونسیوس» منتشر کرد. او به عنوان کاشف اقمار موسوم به گالیله‌ای، به خوبی اهمیت یافته‌اش را در تأیید نظریه‌ی خورشیدمرکزی می‌دانست، نظریه‌ای که طبق آن سیاره‌ها به دور خورشید (و نه زمین) می‌گردند.

دست نویس های گالیله

 

گالیله بر اساس نوشته‌های ماریوس، او به دنبال از بین بردن اعتبار گالیله برای کشف اقمار مشتری نبود. او در یک مقاله‌ی بحث‌برانگیز و تهاجمی نوشت:حقیقت محض این است که من در خلال تمام این بحث و جدل‌ها به دنبال کم کردن شهرت گالیله نیستم و نمی‌گویم که او در سرزمین ایتالیا که بسیار دور از ماست، این قمرها را کشف نکرده است. هدف من این است که اثبات کنم من از قبل از وجود این قمرها اطلاع نداشتم. بلکه خودم به تنهایی و بر پایه‌ی پژوهش‌های خودم در کشور آلمان آن‌ها را کشف کردم. این کشف تقریباً همزمان با گالیله و شاید اندکی قبل از او اتفاق افتاده است. اعتبار کشف اقمار مشتری در ایتالیا قطعاً متعلق به گالیله است و به شایستگی برای او باقی خواهد ماند.

اما گالیله در جواب، همکار منجم خود را فردی دروغگو، فریب‌کار و یونانی خواند (که در آن دوره توهین محسوب میشد). او اعتقاد داشت که ماریوس هرگز قمرهای مشتری را ندیده است، بلکه تنها از نوشته‌های گالیله کپی برداشته است. پاساخوف می‌گوید: «این مسئله برای صدها سال بر شهرت و خوش‌نامی ماریوس سایه افکند.»

 

آغازی جدید
در اوایل قرن بیستم گروهی از محققان آلمانی دریافتند که ماریوس اخترشناس آلمانی رصدهایی با جزئیات از اقمار مشتری داشته است که گالیله در یادداشت های اولیه اش آنها را در نظر نگرفته بود. البته مسئله زمان کشف،به نوع تقویم هم مربوط می شود.گالیله و ماریوس از تقویم های متفاوتی برای تایین زمان استفاده می‌کردند.کشور های کاتولیک از جمله ایتالیا از سال ۱۵۸۲ گاهشماری رسمی خود را از تقویم جولیان به تقویم گریگوری تغییر دادند، اما در آلمان تا سال ۱۷۰۰ همچنان تقویم جولیان مرسوم بود. اختلاف این دو مدل گاهشماری ده روز بود. نتیجه‌ی تطبیق‌ها نشان می‌دهد که ماریوس رصدهایش را تنها یک روز پس از گالیله گزارش داده است.

 

این یعنی اولین فردی که اقمار مشتری را رصد کرده گالیله بوده و عنوان کاشف اقمار مشتری همچنان شایسته‌ی گالیله است، زیرا رصد ماریوس در حدود اواخر ماه نوامبر بوده است.  پاساخوف می‌گوید: «اگر واقعاً ماریوس در نوشتن نتایج رصدهایش تعلل کرده باشد، پس می‌توان گفت که او ابتدا رصدهایی از اقمار مشتری داشته است. اما اگر ملاک ما روز ثبت رصد باشد، گالیله یک روز زودتر از ماریوس این کار را انجام داده است.» اما با این وجود ماریوس بر خلاف گالیله رصدهایی با جزئیات انجام داده و اطلاعات دقیقی را در جداول رصدی آورده است. او یک نقاشی سیاه‌سفید از آنچه دیده بود را کشید و آن را به عنوان طرح روی جلد کتاب خود موندو لو ویالیس برگزید. او تصاویر اقمار را بر روی مدارهایی کشید، برخلاف گالیله که تنها شکل ستاره‌هایی را به همراه دایره کشید. طبق نظر پاساخوف این تصویر، اولین تصویر از یک مدار است.

 

 

تصویر روی جلد کتاب ماریوس ویژگی دیگری هم دارد: اولین تصویر تلسکوپ نجومی تاریخ را دارد. او این تلسکوپ را پرسپیسیلیوم نامیده بود. پاساخوف دراین باره می‌گوید که تاکنون کسی درباره‌ی منصوب بودن این تصویر به ماریوس شکی نداشته است، هرچند که او به طور گسترده این مسئله را بررسی نکرده است.  پاساخوف از همکارش آلبرت ون هلدن خواست تا بررسی کند که آیا تلسکوپی که ماریوس به تصویر کشیده، می‌توانسته اقمار مشتری را نشان دهد یا خیر. ون هلدن که محقق تلسکوپ‌های تاریخی است، نتایج پژوهش خود را در ماه اکتبر در کنفرانس علوم سیاره‌ای کالیفرنیا ارائه داد.

 

پاساخوف می‌گوید که هولدن هنوز شواهد کافی دال بر اینکه تلسکوپ ماریوس قادر به نمایش اقمار مشتری بوده یا خیر به دست نیاورده است. اما چیزی که دریافته این است که ماریوس این تلسکوپ را از دوستی به امانت گرفته بود و آن دوست ادعا کرده که لنز تلسکوپ متعلق به شهر ونیز ایتالیا است، جایی که تا تابستان سال ۱۶۱۰ نمی‌توان مشاهدات گالیله را تأیید کرد.

تلکسوپ گالیله

 

پاساخوف می‌گوید: «ما نمی‌توانیم دقیقاً بگوییم که تلسکوپ قادر به شناسایی اقمار مشتری بوده یا خیر.» شاید نام ماریوس برای دانش‌آموزان آشنا نباشد، اما آن‌قدرها هم تلاش‌های او نادیده گرفته نشده است. زیرا نام‌هایی که اکنون برای قمرهای گالیله‌ای به کار می‌رود، یعنی کالیستو، یو، گانیمد و اروپا نام‌های هستند که در کتاب ماریوس آمده‌اند. به ااعتقاد پاساخوف شایستگی این دانشمند این است که بیشتر شناخته شود، اما امروزه یکی از دهانه‌های ماه را به نام او نام‌گذاری کرده‌اند.


Maryam Doroodian

منابع:

Astronomy
History (Galileo Gallile)
Harvard (Who First saw Moons of Jupeter?)

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *