st-v4

Space: the final frontier. These are the voyages of the starship Enterprise. Its five-year mission: to explore strange new worlds, to seek out new life and new civilizations, to boldly go where no man has gone before.

سالهای ۲۳۷۰ فضاپیمای ویجر…۷۰ سال نوری دورتر از زمین، تیمی اکتشافی از طرف سیارۀ مادر و  فدراسیون سیاره‌ای (ولی بخوانید کهکشانی) به نزدیکی های مرکز راه شیری پیش می روند و حتی جایی ارتباطشان با زمین قطع میشود…هدف: کشف و ارتباط با سیارات و موجوداتی که میزبان حیات هستند….

پیشتازان فضا. نامی آشنا از دهۀ ۵۰ خورشیدی برای ایرانیانی که سفرهای فضایی سفینۀ انترپرایز را همراه با خدمۀ محبوبشان، کاپیتان کرک، اسپاک و دیگران دنبال می کردند.[۱] ولی ویجر که نام فضاپیمای کوچکتر از انترپرایز است خاطرۀ انترپرایز و فضاپیمای نسل بعدی را یدک می کشد. این نام چند دهه می‌شود یک برند معتبر شده است. نویسندۀ اصلی آن جین رادنبری (Gene Rodenberry) از ایدۀ بی نظیر استاد مسلم ادبیات علمی تخیلی و علم به زبان ساده، ایزاک آسیموف استفاده می‌کند و سعی می‌کند در سفرهای فضایی مساول مختلفی را مورد بحث قرار دهد. علم و دنیاهای ناشناخته در واقع یکی از آن‌هاست. این سفرها در واقع سفری به واقعیت‌های کنونی تاریخ معاصر زمین است. اختلاف نظرها، فرهنگ‌ها، درگیری‌ها، ایده‌های فلسفی متفاوت؛ برخوردهای متخلف انسان‌ها و در اینجا موجودات دیگر با یک موضوع، و در کنار اینها ایده‌های مختلف در مورد مسائل حل نشدۀ علمی و فناوری‌های نوین.

از دید من هنوز پیشتازان فضا آنطور که باید و هدفش بوده ساخته نشده. ولی سه مجموعه سریال از این برند موفق، بسیار معروف شدند. هستۀ اصلی، نسل بعدی و کاوشگر که همگی را باید با نام خاص و بدون ترجمه بخوانیم چراکه اغلب اینها نام فضاپیماهای معروف سوخت همجوشی- پلاسمایی را یدک می‌کشند. کاوشگر نام فضای پیمای فدراسیون سیاره‌ای ست که بعد از انترپرایز نسل بعدی مدارهای داخلی کهکشان مارپیچی راه شیری سفر می‌کند.

st-v1

ساختار تصویری سریال

 به یقین با توجه به انتظاری که از چنین پتانسیل عظیم جلوه‌های ویژه می‌رود، استفاده از آخرین تکنیک‌های تصویربرداری و جلوه‌های ویژه در این برند بزرگ است؛ ولی چنین نیست. مقصر شاید تیم تهیه کننده و مجری جلوه‌های ویژه هم نباشند. بودجه و تیمی که با توجه به هزینه‌ها کار می‌کنند بسیار مهم است. شاید اگر مطابق استانداردهای این روزها و جلوه‌های ویژۀ فیلم‌های اخیر پیشتازان فضا همه چیز پیش می‌رفت شاهد یک سریال بی‌نظیر بودیم. ولی در زمان خودش به نظر اینجانب چندان هم بد نبوده و بیننده را در زمان پخش دل مشغول خودش می‌کرده. این روزها هم برای دانلود موجود است البته به صورت غیرقانونی و دور زدن قوانین حق پخش.

یکی از بزرگترین مسائلی که این سریال دارد، کار ضعیف روی لباس‌ها و موجودات غیر زمینی ست. در سریال بعد از ویجر هم که انترپرایز نام گرفت و تا ۲۰۰۵ پخش شد، لباس‌ها و بدن‌های فضایی‌ها پلاستیکی بودند. در حدی که زره‌های فضایی‌های جنگجو و لباس‌های فضایی با بدترین کیفیت ممکن تولید شده بودند و بیننده حس می‌کرد با دیدن این وضعیت سرش کلاه رفته تا اینکه واقعاً روی آن‌ها کار شده باشد. این ایراد ارتباطی به سال تولید ندارد. شاید باز هم به بودجه بازگردد. از دهه ۷۰ و بخصوص ۸۰ فیلم‌های بی نظیری چون بیگانه، ترمیناتور و غیره تولید شده بودند که واقعاً شما آنچه میدیدید برایتان ملموس و قابل باور بود. ولی اینجا گویی با اسباب بازی‌هایی بی کیفیت طرف هستید.

البته این ایراد مانع از ندیدن سریال نمی‌شود. ایده‌ها و داستان‌های مختلف، اعتیادآور هستند و دوست دارید در قسمت‌های بعدی سریال هم با این فضاپیما (ویجر) باشید.

گریم

شاید یکی از مشکلات اصلی فیلم‌ها و سریال‌های معروف و عامه پسند، گریم باشد. با اندکی دقت شما در سیارۀ میمون‌ها که یکی از بهترین سناریوهای علمی تخیلی بوده و سپس سریال‌هایی چون پیشتازان فضا با موجوداتی روبرو می‌شوید که علاوه از گریم بدنشان هم باید جور دیگری می‌بود. دندان‌های دیگر. صورتی با ترکیب بندی دیگر. بعدها جلوه‌های ویژه کنترل طراحی این موجودات را به دست گرفت و نزدیک به واقعیت کرد، ولی تا قبل از آن شما حتی گاف‌هایی چون دندان‌های اصلی بازیگران پشت دندان‌های موجودات را می‌دیدید.

رقیب بزرگ این برند، یعنی جنگ ستارگان از این بابت همواره موفق‌تر بوده. صرفاً برای زنگ تفریح لازم به ذکر است این دو برند بزرگ، در رقابتی کلامی هم هستند. طرفداران تقریباً جدای از هم دارند که همچون دو تیم بزرگ برای هم کُری می‌خوانند. هرچند طرفداران پیشتازان فضا همچون ایدۀ دموکراتیک فدراسیون سیاره‌ای، دید بازتری دارند و از جنگ ستارگان هم لذت می‌برند درحالی که طرفداران اسباب‌بازی‌های جذاب و بازی‌های رایانه‌ای و هیجان و جنگ، چندان از پیشتازان فضا لذت نمی‌برند.

سناریوهای داستانی ویجر

سفرهای اکتشافی ویجر درست مانند کشتی فضایی ژان لوک پیکارد، در نسل بعدی، نه هدفی جنگ طلبانه دارد و نه تمایلی به درگیر شدن. ولی کمی رادیکال‌تر است. فقط کمی! بحث علمی، معماهای ذهنی، دوگانگی‌های فرهنگی، برخورد فرهنگ‌ها، صلح طلبی، مباحث علمی، سیاست و اجتماع، دقیقاً تمام آنچه در نسل بعدی با موفقیت و عمیق مورد بحث قرار گرفته بود، در این سریال سطحی‌تر دنبال شده. از این بابت، من نسل بعدی را بسیار بیشتر می‌پسندم. ویجر بسیار سطحی‌تر و باری به بهرجهت است. این مساله هم شاید بهانۀ خوبی چون نویسنده‌های جدید و بودجه داشته باشد. دیالوگ‌های نسل بعدی بسیار زیباتر و عمیق‌تر و دایره مطالب مورد بحث بسیار بیشتر و آموزنده‌تر بود.

مفاهیم علمی و ایرادهای فنی

به عنوان یک فیزیک‌پیشه باید عنوان کنم که به کُل ایدۀ نه چندان عملی سوخت پلاسمایی سفینه‌های فضایی و پیشران‌های سرعت بالا در مسافت‌های طولانی، بدون نیاز به سوخت یا شارژ پیل‌های توان فیزیکی در بلند مدت، بزرگترین ایراد و البته متدوال‌ترین ایده برای کمیک‌های، علمی تخیلی، فانتزی و بخصوص، اُپراهای فضایی‌ست. تشعشع و مسالۀ ایمنی سرنشینان موضوعی نیست که به سادگی از آن بگذریم. و بدتر از آن ارتباط مستقیم و میلی‌متری کارکنان بخش فنی کابین پیل سوخت همجوشی پلاسمایی که ترکیبی از پیل‌های سوختی نیروگاه‌های هسته‌ای و آزمایشگاه‌های معروف به توکاماک است که محیط آزمایشگاهی انرژی‌های بالا در حضور ذرات و یا در کُل محیط یونیزه شده و پلاسمایی‌ست.

st-v2

در این بخش باید بپذیریم که فانتزی کمی باید در علمی تخیلی وارد شود و علمی تخیلی صرف شاید زیاد به کار نیاید. از دید من، فانتزی، لزوماً جادوگری و کارهای فوق بشری و غیره در ژانر مخصوص به خودش و حتی علمی تخیلی نیست. ایده‌های اینچنینی که بهرحال نیاز به نیرو محرکه دارند و از قضا دقیقاً نیروی محرکه‌ای جز خود فضاپیما هم هست، قابل پذیرشند اگر صرفاً فانتزی به فرض اولیه نگاه کنیم.  قابل ذکر است که در دنیای واقعی تعدادی از کاوشگرها و مدارگردها ارسالی به فضا، از موتورهای یونی سود برده‌اند.[۲]

نکتۀ دیگر، مسالۀ فیزیکی به نام سفر در زمان، و یا معادلش سرعت‌های بالاتر از نور است. البته لزوماً این دو مفهوم درکنار هم قرار نمی‌گیرند، ولی در نسبیت خاص این دو پیوندی ناگسستنی دارند. به شخصه لزوماً این دو را معادل نمی‌دانم. سرعت‌های بالاتر از نور را در این سریال باید بخشی از فانتزی و سفر به دنیاهای دوردست بدانیم تا غیرممکنی ممکن شود و داستان‌هایی که روایت می‌شود وجود خارجی داشته باشند. ایدۀ هولودک[۳]، یا کابین دنیای هولوگرافیک شاید یکی از چالش برانگیزترین و جالب‌ترین بخش‌های این سفینه است که برای من به شخصه، و شاید بسیاری دیگر، مهم نیست چقدر می‌توانند رنگ واقعیت بگیرند. واقعاً ایده فوق العاده‌ای بوده که مختص این سریال‌های قدیمی‌ست.  پس انتقادهایی که به این سریال از این بابت می‌شود را می‌توان با پذیرش ضمنی و نه علمی ایده‌هایی چون دنیای هولوگرافیک و سرعت‌های بالاتر از نور از سریال و این ایده‌ها لذت بُرد.[۴]

چشمک زدن ستاره‌ها که در کابین‌های مختلف با پنجره شاهد ان هستیم دقیقاً شبیه تولید صدا در فضا صرفاً برای انتقال حس به بیننده است و با توجه به منتقدین تیزبین آشنا به نجوم، در عرصۀ سینما و ادبیات و همینطور علم، بعید است بعد از چند دهه پخش این سریال کسی نداند، چشمک زدن ستاره‌ها رویدادی ساده است که در محیط بین ستاره‌ای و سیاره‌ای با چگالی بسیار کم مولکولی بی معناست و اشتباهی علمی است. ولی شاید برای جلوه نمایی از آن در سریال استفاده شده.

در سال‌های اخیر، بخصوص در سینمای آلمان و نه هالیوود، مسائل علمی لحاظ شده و نکتۀ جالب اینجاست که حس عجیبی از سکوت در حین انفجار یا برخورد در فضا به بیننده منتقل می‌شود و بسیار عظیم‌تر از آن حس سطحی سینمایی صدا در فضا و حتی صدای لیزرهاست که چند تهیه کننده و تولید کننده با چنین اشتباه‌های ساده‌ای بخواهند بیننده را تحت تأثیر رویداد در فیلم قرار دهند. بحث فیلم‌هایی چون مریخی و میان ستاره‌ای جداست که نمونه‌های ساده‌ای از مستندهای داستان‌وار و نه لزوماً فیلم علمی تخیلی به معنای اُپرای فضایی از مستندات یا مفاهیم علمی (ولو تایید نشده و خیالی) هستند.

در دنیای نشر هم علاقه‌مندان حتی در ایران هم می‌توانند تعدادی از کتاب‌های لاتین پیشتازان فضا را که به تازگی بارها و بارها چاپ شده تهیه کنند. هرچند تصورم بر این است کتاب متاسفانه طرفداران بسیار کمتری دارد.

نکته‌های پراکنده

از فصل سه به بعد، شاهد ارتباط بیشتر شخصیت‌ها با هم و دیالوگ‌های قوی‌تر هستیم. موجودات فضایی و انسان بیشتر درگیر هم می‌شوند. موسیقی از همین فصل به بعد جذاب‌تر می‌شود و از تکرار دموهای اولیه دوری شده. وارد شدن یک بُرگ (انسان ماشینی آرمان‌گرا و تمامیت‌خواه) که از قضا بیشتر به انسان نزدیک است، به روابط انسانی معنا می‌دهد و حتی جایی خود درگیر روابط احساسی می‌شود.

st-v5

یکی از جدابیت‌های ذهن باز در این سریال وجود گونه‌های زیستی‌ست که برخی از نویسنده‌های قدیمی و بخصوص متاخر علمی تخیلی اُپراهای فضایی نه فقط به موجوداتی اشاره می‌کنند که فقط مغز و یا سر لازم دارند و بدن مهم نیست به عنوان عضو نه چندان پُرفایده محسوب می‌شود، بلکه در این سریال بجای این ایده، از موجودات فوتونی استفاده شده که  در دنیای کوانتمی که به معنای حمل داده‌ها هستند می‌تواند برای فیزیکی‌ها حتی جای فکر باقی بگذارد. فوتون‌ها آیا می‌توانند موجوداتی زنده هم محسوب شوند اگر اطلاعات اولیه را حمل کنند؟ شاید ساده ترین و سریع‌ترین جواب این باشد، داده‌های پروتئینی شاید نه. ولی ایده جالب است که در فصل ۵ با این گونه آشنا می‌شویم.

 از فصل ۵ است که دکل‌های فضایی یعنی محل کناره‌گیری فضاپیماهای مختلف و بخصوص فدراسیون سیاره‌ای به نمایش در می‌آیند. اگر دقت کرده باشید فضاپیماهای پشتازان فضا تقریباً هیچکدام قابلیت فرود روی یک سطح را ندارند، هرجند بارها و بارها بخصوص در سریال بعدی یعنی انترپرایز این قابلیت به نمایش در آمده که کاملاً ایراد فنی ست بنا به ابعاد فضاپیما.

این سریال هم همچون باقی سریال‌های خوب سرنوشتی سریع و شاید سطحی داشته. علت بازهم در تمایل نداشتن تولید کننده ها برای ساخت فصل‌های بعدی باشد. ولی قالب سریال‌های مشابه این یا زنجره که کوتاه در مورد آن هم مطلبی خواهم نوشت، شاید از دید داستانی به بن بست خورده‌اند و خود را کامل دانسته ‌اند درنتیجه نیازی به تولید بیشتر فصل‌های دیگر نبوده.[۵]

در پایان خوشحال خواهم شد نکات یا سوالاتی که به نظرتان رسیده در همینجا به صورت کامنت مطرح کنید. اگر نه که امیدوارم این مطلب که شروع یک سری نوشته در مورد پیشتازان فضاست، برایتان مفید بوده باشد. هدف من جلب نظر با نوشته‌ای ژورنالیستی نبوده است. نکات بسیار زیادی از ایرادها و یا موارد علمی و غیر علمی هستند که در موئرد این سریال می‌توان بیان کرد و کتاب‌ها و مقالات زیادی نوشته شده و نیازی به تکرار و یا بازگویی ندیدم و برای مطلبی خلاصه مسائلی کُلی را مطرح کردم تا خواننده اگر سریال را ندیده بودن ذهنیت مشخصی سریال را ببیند.

برای دیدن جزییات کامل تقریباً همه چیز به سایت رسمی پیشتازان فضا مراجعه کنید که تمام فیلم‌ها و سریال‌ها در آن با جزییات حتی فایل‌های صوتی و تصویری بارگذاری شده است. و آخرین کلام اینکه ۵۰ سالگی پیشتازان فضا این داستان اکتشافی اعماق فضا، این روزها جشن گرفته می‌شود. لوگو به سایت اصلی پیوند شده.

فرهاد ذکاوت

st-v3


[۱] Star Trek: The Originals

[۲] Ion thruster (WIKI)

[۳] Holodeck

[۴]  طرفداران کتابهای علوم غریبه و سینمایی مطلع باشند، دنیای هولوگرافیک مورد بحث در دنیای فیزیک هیچ ارتباطی با بهربرداری‌های سودجویانه عده‌ای در عرصۀ موهوم ماورالطبیعه ندارد.

[۵] مقدمۀ نوشتۀ من در مورد سریال زنجره، بی ارتباط با پیشتازان فضا این که ناتان فیلیون در گفتۀ اخیرش به عنوان شخصیت محور در سریال تک فصلی زنجره یک فصل را برای آن سریال کافی دانسته.

st-v6

مطالب مرتبط:

پلاسما چیست؟

موتور افسانه‌ای پلاسمایی

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *