فراگیری فعال نجوم

شناسنامه کتاب

نوشته: مایکل زیلیک

ترجمه: فرهاد ذکاوت

چاپ پنجم: ۱۳۹۸، نشر رمز

۸۰ صفحه

در اینجا کتابی را معرفی می کنیم که شیوه صحیح فراگیری نجوم را به خوبی به ما می آموزد. ترجمه ویرایش نهم کتاب «فراگیری فعال نجوم» نوشته مایکل زیلیک استاد دانشگاه نیومکزیکو امریکا مدتی پیش توسط انتشارات کارنو در ۵۸ صفحه در ایران به چاپ رسید. مترجم این کتاب فرهاد ذکاوت است که خود چندین سال است در زمینه نجوم آماتوری فعالیت می کند. منجمان آماتور کشورمان به خوبی با نام نویسنده این کتاب آشنا هستند. زیلیک نویسنده کتاب معروف نجوم و اخترفیزیک مقدماتی است که سال ها پیش در ایران در دو جلد ترجمه شده و چندین بار به چاپ رسیده است و منبع بسیار معتبری برای منجمان کشورمان است.

اندازه زاویه یی و فاصله، مدل های منظومه شمسی، گرانش نیوتن، اختلاف منظر ستاره یی، قانون هابل و تابش زمینه کیهانی از جمله بیست و دو موضوع مورد بحث این کتاب است که در چهار مبحث کلی فواصل کیهانی، حرکت های آسمانی، مدل های علمی و نور و طیف قرار گرفته اند. در کنار هر یک از موضوعات مطرح شده عکس یا نمودار و جدولی به تصویر کشیده شده تا خواننده با توجه به آن بتواند پاسخ پرسش های مطرح شده را بدهد.

یادگیری مفاهیم علمی به شیوه های مدون شده و پشتوانه تجربیات آموزشی، مساله یی است که در هر دوره آکادمیک یا غیرآکادمیک همواره باید مورد توجه مدرسان قرار بگیرد. در عرصه نجوم نیز که یکی از شاخه های اصلی رشته فیزیک است، این نکته باید بسیار مورد توجه قرار گیرد. علم نجوم به دلیل همگانی و عامه پسند بودنش، باید به روش کاملاً علمی به علاقه مندان معرفی و آموزش داده شود. صدها کتاب و مقاله عامه فهم و ساده در این باره در سراسر دنیا به چاپ رسیده است که تعداد کمی از آنها نیز به فارسی درآمده اند. در این بین فقط تعداد بسیار معدودی به شیوه های آموزشی توجه کافی داشته اند.

مایکل زیلیک از آن دسته مدرسان پر تجربه و حرفه یی نجوم است که عمر خود را صرف آموزش، روش های آموزشی و نگارش مقالات و کتاب هایی کرده است که مخاطبان را به سوی خود جذب و علاقه مندان را به روشی کاملاً علمی با مفاهیم پایه آشنا می کند.

کتاب های علمی که در ایران به فارسی ترجمه یا تالیف شده اند، بیشتر از نوع کتاب های مرجع و عامه فهم هستند که در تدوین آنها از هیچ روش آموزشی استفاده نشده است. بدین معنا که می توانید در رابطه با موضوع یا کلمه یی در آنها به دنبال مطلب بگردید، اما اگر بخواهید واقعاً مفاهیم مورد نظر خود را فرا بگیرید باید از روشی استفاده کنید که آن موضوع را به طور کامل درک کنید. مطالعه کتاب های توصیفی و عامه پسند نجوم کمک چندانی به فراگیری مفاهیم و اطلاعات پایه یی آن نخواهد کرد. در اینجا نیاز به یک واسطه یا ابزار کمک آموزشی و به عبارت دیگر نیاز به روش آموزشی دارید. کتاب فراگیری فعال نجوم تالیف مایکل زیلیک از این دسته از کتاب ها است. کتابی کم حجم که علاقه مندان را به روش های کارگاهی و پرسش و پاسخ مستمر سوق می دهد. مخاطبان این کتاب از هر رده سنی و در هر مقطعی می توانند باشد. ساختار کتاب به نحوی است که بدون خستگی و با انگیزه مضاعف می توان در یادگیری یا تدریس نجوم مقدماتی پیش رفت. برای انجام این کار همچنین به مراجعی نیاز داریم که تکمیل کننده مطالعات ما باشد. از جمله آنان کتاب دوجلدی نجوم و اخترفیزیک مقدماتی تالیف زیلیک و اسمیت است. یکی از دلایل موفقیت نویسنده این کتاب در آموزش صحیح نجوم را می توان در سوابق علمی او مشاهده کرد. در سال ۲۰۰۲ جایزه آموزش نجوم انجمن نجوم امریکا به مایکل زیلیک اعطا شد. وی در سال بعد نیز جایزه بهترین شیوه تدریس فیزیک دانشگاهی را از همین انجمن دریافت کرد.

زمانی که کار با کتاب فراگیری فعال نجوم را به اتمام می رسانیم، متوجه خواهیم شد که توانسته ایم علاوه بر مطالعه این کتاب با رجوع به چند کتاب معتبر دیگر به عنوان مرجع خود، شیوه های استنتاج علمی از داده ها، نمودارها و جداول نجومی و فیزیکی را بیاموزیم که حتی در دانشگاه ها نیز کمتر به آن توجه می شود. استفاده از این کتاب در درس های نجوم و فیزیک در دانشگاه ها و دوره های آموزشی نجوم به ارتقای سطح کیفی یادگیری و علمی کردن مطالعه شخصی کمک بسیاری می کند.